Văn hóa tổ chức là tập hợp các giá trị và qui tắc được các cá nhân và các nhóm trong một tổ chức chia xẻ với nhau. Các giá trị và qui tắc này qui định cách thức ứng xử của mọi người với nhau và giữa những người trong tổ chức với các bên có liên quan nằm ngoài tổ chức.

Văn hóa tổ chức bao gồm các thành phần sau đây:

-         Các thái độ của một tổ chức

-         Các kinh nghiệm của một tổ chức

-         Niềm tin của một tổ chức

-         Các giá trị mà tổ chức theo đuổi

Văn hóa tổ chức bao gồm những niềm tin và quan niệm về mục đích của tổ chức mà các thành viên nên theo đuổi và quan niệm về những chuẩn mực về hành vi phù hợp mà các thành viên nên sử dụng để đạt đến những mục đích đó. Đầu tiên là tổ chức theo đuổi những giá trị của tổ chức. Những giá trị này phát triển thành các qui tắc của tổ chức, các nguyên tắc chỉ đạo, các mong đợi. Những thứ này bắt các thành viên phải có những hành vi phù hợp trong những tình huống cụ thể và kiểm soát hành vi của các thành viên đối với những thành viên khác.

1.    Văn hóa tổ chức mạnh và yếu

Văn hóa tố chức được đánh giá dựa trên mức độ cam kết của nhân viên đối với những mục đích của tổ chức.

1.1.      Một văn hóa tổ chức được coi là mạnh khi nhân viên cảm thấy bị kích thích bởi những giá trị của tổ chức vì những giá trị này phù hợp với những giá trị của họ. Những cá nhân này hành động vì họ cảm thấy làm như vậy là đúng

1.2.      Một văn hóa tổ chức được coi là yếu khi nhân viên cảm thấy ít phù hợp với những giá trị của tổ chức và tổ chức bắt buộc phải áp dụng các biện pháp kiểm soát mang tính ép buộc và quan liêu đối với nhân viên

2.    Cam kết của cá nhân theo mức độ phát triển của tổ chức

Văn hóa tổ chức phát triển tùy theo mức độ phát triển của tổ chức. Ở mỗi mức độ phát triển của tổ chức các thành viên làm việc, hành động, suy nghỉ và cảm nhận theo những mức độ cam kết khác nhau.

2.1.      Mức độ cá nhân

Thành viên làm việc dựa vào kỹ năng cá nhân và sự hướng dẫn của những người lãnh đạo. Khi làm việc ở mặt bằng kỹ năng thành viên đang ở mức độ của cá nhân. Họ làm việc vì công việc đòi hỏi. Họ sử dụng và phát triển kỹ năng cá nhân vì kỹ năng giúp họ duy trì tư thế an toàn trong công việc.

2.2.      Mức độ nhóm

Thành viên của tổ chức cảm thấy công việc đem lại cho họ những cảm xúc. Họ có thái độ tích cực đối với sự thành công. Họ được phát triển trong môi trường mà họ và các cá nhân được lớn mạnh. Họ nhận thêm những nhiệm vụ khác và đầu tư nhiều nổ lực hơn cho công việc. Họ không cần phải được người khác chỉ bảo phải làm gì. Khi làm việc ở mặt bằng thái độ  thành viên đang ở mức độ của nhóm.

2.3.      Mức độ tổ chức

Đỉnh cao của sự phát triển là các cá nhân nhìn thấy công việc chính là mục đích của họ. Cá nhân xem công việc đang làm có một mục đích lớn hơn, đôi khi lớn hơn các cá nhân và nhóm.  Khi làm việc ở mặt bằng tự biến thành hiện thực  thành viên đang ở mức độ của tổ chức. Khi đạt được mức độ cam kết này các cá nhân sẽ làm việc cho tổ chức như là làm cho chính bản thân mình. Các nhân và tổ chức chỉ còn là một.

3.    Các yếu tố của văn hóa tổ chức

Văn hóa tổ chức được hình thành hoặc bị ảnh hưởng bởi các yếu tố sau đây[1]:

• Chiến lược của tổ chức: Tổ chức hoạt động trên lĩnh vực nào? Sứ mạng của tổ chức là gì? Các giá trị của tổ chức là gì? 
• Hê thống kiểm soát: Quá trình theo dõi – giám sát của tổ chức được thực hiện như thế nào? 
• Cấu trúc của tổ chức: Đường dây báo cáo được lập ra như thế nào? Các cấp bậc trong tổ chức là gì? Cách thức tiến hành công việc như thế nào?
• Cấu trúc quyền lực: Ai là người quyết định trong tổ chức? Quyền lực trong tổ chức phân phối như thế nào? Quyền lực trong tổ chức dựa vào cái gì?
• Các biểu tượng: bao gồm nhiều thứ, từ logo của tổ chức cho đến cách thức sắp xếp bãi đậu xe, trang trí khu vệ sinh, bài trí văn phòng….. 
• Các nghi thức và các lề thói: Cách tổ chức cuộc họp như thế nào? Cấu trúc của bản báo cáo như thế nào?...
• Câu chuyện và các huyền thoại: có những câu chuyện nào được trao đổi trong tổ chức? Các câu chuyện này nói về những con người nào và các biến cố gì đã xảy ra? Các câu chuyện thường chứa đựng những nội dung về những gì được coi là có giá trị trong trổ chức.

Thực ra thì các yếu tố này có khi chồng chéo lên nhau. Ví dụ cấu trúc quyền lực thì tùy thuộc vào hệ thống kiểm soát và hệ thống kiểm soát tìm cách khai thác các nghi thức, từ việc sử dụng các nghi thức này có thể sinh ra nhiều câu chyện không có thực trong tổ chức.

Việc làm thay đổi văn hóa của tổ chức đòi hỏi phải có thời gian dài. Văn hóa tổ chức là cái rất khó thay đổi và các thành viên cần có đủ thời gian để làm quen và thích nghi với văn hóa mới của tổ chức.

Nguồn: BS.Lê Đại Trí – Trung tâm CCHS